درسنامه آموزشی فارسی کلاس ششم
درس 17: ستاره ی روشن
چنان خواندم که چون بزرگمهر حکیم، برادران را وصیت کرد که «در کُتُب خوانده‌ام که آخرالزّمان پیغامبری خواهد آمد، نام او محمّد مصطفی (ص) اگر روزگار یابم، نخست کسی من باشم که بدو گِرَوَم. شما هم فرزندان خود را چنین وصیت کنید تا بهشت یابید».
در جایی خوانده ام که بزرگ مهر حکیم به برادران خودش توصیه کردد که «در کتاب‌ها خوانده‌ام که در آخر زمان پیامبری خواهد آمد که نام او محمِد مصطفی (ص) است اگر در آن زمان زنده باشم اولین کسی خواهم بود که به او ایمان می‌آورد، شما هم به فرزندان خودتان این تو صیه را بکنید تا به بهشت بروید.»
حکما و علما نزدیک وی آمدند و می‌گفتند که ما را از علم خویش بهره‌دادی و هیچ چیز دریغ نداشتی تا دانا شدیم، ستاره‌ی روشن ما بودی که ما را راه راست نمودی. ما را یادگاری ده از علم خویش.
عالمان و دانشمندان نزد او می‌آمدند و به او می‌گفتند: که ما را از علم و دانش خودت بهره‌مند کردی و هیچ و چیزی را برای ما کم نگذاشتی تا ما آگاه شدیم، برای ما مانند ستاره‌ی روشنی بودی که راه درست را به ما نشان می‌داد، به ما از دانش خود یادگاری بده.
گفت: وصیت کنم شما را که خدای، عَزَّوَجَلّ به یگانگی شناسید و وی را اطاعت دارید و بدانید که کردار زشت و نیکوی شما می‌بیند و آنچه در دل دارید، می‌داند و زندگانی شما به فرمان اوست.
گفت: به شما سفارش می‌کنم که خداوند عزیز و بزرگوار را یگانه بدانید و از دستورات او پیروی کنید و بدانید که کارهای خوب و بد شما را می‌بیند و هرچه در دل و فکر خود داشته باشید می‌داند و زندگی شما در دست اوست.
نیکویی گویید و نیکوکاری کنید که خدای، عَزَّوَجَلّ، که شما را آفرید برای نیکی آفرید و زینهار تا بدی نکنید و از بدان دور باشید که بد کننده را زندگانی، کوتاه باشد و پارسا باشید و چشم و گوش و دست از حرام و مال مردمان، دور دارید.
سخن خوب بگویید و کار های نیکو انجام دهید زیرا خدای عزیز و بزرگوار شما را برای انجام خوبی‌ها آفریده و هوشیار باشید که بدی نکنید و از آدمهای بد نیز دوری کنید، زیرا کسی که در زندگی بدی می‌کند عمر درازی نخواهد داشت و پرهیز گار باشید و چشم و گوش دست خود را از کار های حرام و مال مردم دور نگه دارید.
راست گفتن، پیشه گیرید که روی را روشن دارد و مردمان، راست گویان را دوست دارند و راست گوی هلاک نشود و از دروغ گفتن دور باشید که دروغْ زن، ارچه گواهی راست دهد، نپذیرند.
راستگو باشید که راست گویی باعث نورانی شدن چهره می‌شود و مردم هم انسان راستگو را دوست دارند و انسان راستگو از یادها نخواهد رفت و از دروغگویان دوری کنید زیرا دروغگو اگر راست هم بگویید کسی حرف او را قبول نمی‌کند.
و مردمان را عیب مکنید که هیچ کس بی‌عیب نیست. هر که از عیب خود نابینا شد، نادان‌تر مردم باشد و خوی نیک، بزرگتر عطاهای خدای است عزوجل. و از خوی بد دور باشید که بندِ گران است بر دل و بر پای. همیشه بدخو در رنج بزرگ باشد و مردمان از وی به رنج و نیکو خوی در هر دو جهان ستوده است و هر که از شما به زاد بزرگتر باشد، وی را بزرگتر دارید و حرمت او نگاه دارید.
و عیب جویی مردم را نکنید که هیچ کسی نیست که بدون عیب باشد؛ هر کسی که عیب خود را نمی‌بیند از همه نادان‌تر است. اخلاق خوب بزرگترین بخشش خداوند عزیر و بزرگوار است. از اخلاق بد دوری کنید که مانند زنجیر سنگینی است که بر دل و یا پای انسان بسته شده باشد، انسان بد اخلاق همیشه هم خود را رنج می‌دهد و هم دیگران را. انسان خوش اخلاق در هر دو جهان مورد ستایش است. هر که از نظر سن و سال در میان شما بزرگ تر است به او ارزش به دهید و احترامش را نگه دارید.
ابوالفضل بیهقی، تاریخ بیهقی
درک مطلب (صفحهٔ 108 کتاب درسی)
1- منظور از جمله‌ی «راست‌گوی هلاک نشود» چیست؟
انسان راستگو به هلاکت نمی‌رسد و از نابودی در امان است.
2- چرا نیکوخوی در هر دو جهان، ستوده است؟
چون در این جهان همه‌ی مردم انسان خوش اخلاق را دوست دارند و به او احترام می‌گذارند و در جهان آخرت هم خدا به انسان خوش اخلاق پاداش می‌دهد.
3- با توجّه به متن درس، منظور از «ستاره‌ی روشن» چه کسی است؟ حکیم بزرگمهر
4- منظور از جمله‌ی «هر که از شما به زاد بزرگتر باشد، وی را بزرگتر دارید» چیست؟
هر کسی که سنش بیشتر باشد او را بزرگ تر بدانید و به او احترام بگذارید.
درک و دریافت (صفحهٔ 113 کتاب درسی)
1- به نظر شما چرا، شیخ مکتب‌خانه ابتدا از آموزش دادن به ممنون خودداری می‌کرد؟ چون ممنون می‌گفت که همه چیز را می‌داند و ادعای دانستن داشت.
2- به نظر شما زیباترین بخش این داستان، کدام قسمت است؛ چرا؟
بخشی که شیخ کوزه‌ی آب را خود را به ممنون داد و با کوزه‌ی دیگر در آن آب ریخت و وقتی که پر شد آب سرازیر شد؛ چون راه زندگی ممنون را عوض کرد و او فهمید که باید خالی باشد تا پرشود.
3- نظر بچّه‌ها در مورد «ممنون» چه بود؟
4- اگر می‌خواستید نام جدیدی برای داستان انتخاب کنید، نام آن را چه می‌گذاشتید؟ 1- کوزه‌ی خالی 2- کوزه‌ی دل 3- مکتب خانه‌ی گنجشکان
کارگاه درس پژوهی (صفحهٔ 113 کتاب درسی)
1- یکی دیگر از شعرهای پروین اعتصامی را، که به صورت مناظره سروده شده است، انتخاب کنید و در گروه بخوانید (بهترین شعر گروه را انتخاب کنید و به کلاس ارائه دهید).
2- در مورد شخصیت بزرگمهر تحقیق کنید و شرح حال یا داستانی از زندگی او را در کلاس بخوانید.